De rebellen rukken op

Gaat het? app ik Aimée op maandagmorgen 27 januari. Bij ons zeggen ze dat de rebellengroep M23 Goma heeft bezet. Ik ben klaarwakker; het is iets groots als een item uit Afrika het NOS-journaal haalt. Bovendien ligt de Congolese stad Goma pal naast Rwanda. En een conflict houdt bijna nooit op bij een grens.

Tien minuten later lijkt mijn vermoeden uit te komen. Het gaat helemaal niet, appt Aimée. Sinds vanochtend kunnen we ons huis niet uit. Er klinken voortdurend geweerschoten. M23 is Goma binnengevallen. Wij zijn ook in gevaar.

Vanaf mijn bank in Nederland probeer ik me de situatie voor te stellen. De grens met Goma is vanuit Aimées huis op loopafstand. Aan de andere kant is het conflict flink opgelaaid. Al sinds 2012 destabiliseert de Congolese rebellengroep M23[1] de provincie Kivu, maar deze gebeurtenis lijkt van een andere orde.

Elk uur druppelen Aimées berichten binnen. De markt is gesloten en ze zitten zonder eten. De geweerschoten klinken nu vlakbij. Een aantal buren zijn naar Musanze gevlucht. Twee kogels hebben haar huis geraakt. En na dat laatste appje: moge God ons beschermen. Dan blijft het angstvallig stil.

Pas in de avond krijg ik weer een levensteken. De buurvrouw was onder de tafel gekropen, maar ze zijn ongedeerd. Twee dagen later is het gevaar aan Rwandese zijde geweken. ‘Ze’ hebben hun wapens neergelegd. Aimée telt de kogels: drie in haar huis en één in de tuin.

Het duurt een tijdje voordat ik hoor wie Aimée met ‘ze’ bedoelt. Ze verwijst naar de Roemeense huurlingen die het Congolese leger hadden ingehuurd in hun strijd tegen M23. ‘Maar wat deden die dan bij jullie?’ vraag ik verbluft. Aimée twijfelt; de situatie is zelfs voor veel Afrikanen onbegrijpelijk. Misschien omdat ze zeggen dat Rwanda M23 helpt?

Als buitenstaander blijft het een beetje gissen wie die kogels heeft afgevuurd, maar feit is wel dat het conflict inderdaad niet ophoudt bij de grens. Na mijn gastles aardrijkskunde kan ik wel raden wat daarbij meespeelt: de koloniale grenzen die dwars door de (etnische) groepen heen zijn getrokken. Die groepen bevinden zich aan beide zijden van de grens en reageren op elkaar.

Wat zeker ook meespeelt zijn de grondstoffen. De provincie Kivu is rijk aan coltan, kobalt, koper en goud. En coltan zit in smartphones, laptops en elektrische auto’s. Het is een onmisbare grondstof voor onze energietransitie. In het Westen zit hier dus ook een enorm belang.

Bij Aimée is het nog steeds rustig, maar M23 marcheert intussen stevig door. Na Goma hebben ze Bukavu ingenomen, de provinciehoofdstad van Zuid-Kivu. Ook dat haalde ons NOS-journaal. Gisteren werd daar zelfs ingezoomd op het drama in Goma, waar nog steeds doden op straat liggen en ledematen van gewonden worden geamputeerd. De korte uitleg: M23 is met steun van Rwanda uit op de bodemschatten van Oost Congo.

Over wie die bodemschatten dan koopt en de ingrijpende koloniale grenzen: geen woord. Misschien is het moeilijk om in de spiegel te kijken. Of behoort deze complexe werkelijkheid meer tot het domein van de schrijvers.

---

[1] M23 komt op voor de Tutsi-minderheid in Oost Congo en vecht tegen de Hutu-militie FDLR in datzelfde gebied.