Gastles aardrijkskunde: alles uit de kast

De Leeskalender en ik zijn het eens. De boom met de bittere bladeren kan je prima in de aardrijkskundeles gebruiken. Ik heb er zelfs speciaal een gastles voor ontwikkeld. ‘Geef je die nog?’ vroeg de schrijver die vóór mij de Glazen Globe won. Ja natuurlijk: ik ben pas net begonnen!

Sinds ik in 2023 de spotlights op deze gastles heb gezet, loopt het goed. Zelf ben ik er dan ook behoorlijk enthousiast over. Hij past perfect in de serie over grenzen & identiteit die jaarlijks op 3 vmbo wordt gegeven. En ik kan er veel van mijn Afrika-ervaringen in kwijt.

Het vmbo is gelijk ook mijn beste leerschool. Je moet concreet zijn, interactief, en de stof zo brengen dat de leerlingen het zich voor kunnen stellen. Voor dat laatste haal ik letterlijk alles uit de kast: een Maasai-deken, een muziekinstrument van de Batwa in Rwanda, een Afrikaanse hak.

Kinderachtig? Niet dus! Als ze op de beats van een Afrikaanse hit het klaslokaal binnenkomen, zijn de leerlingen meestal snel in de stemming. En als je ze dan op gekleurd karton de naam van een etnische groep in Afrika geeft, worden ze voor even een Maasai, Mandinka of Peul.

‘Mevrouw, kan ik er ook bij?’ vroeg een vmbo-leerling in Rotterdam. Op zijn karton stond ‘Batwa’ en de muziek en dans van deze pygmeeëngroep bevielen hem best. Toen ik mijn twijfels daarover naar voren bracht, viel hij stil. Maar even later stak hij zijn vinger alweer op. ‘Mevrouw, kan ik dan mijn eigen groep in Afrika beginnen?’

Ik pak mijn rood-witte demarcatielint en span hem dwars door de klas. Nu zitten de leerlingen met Maasai-dekens plotseling links en rechts van deze kunstmatige grens. Wat betekent dit voor hen? Kunnen ze elkaar nog wel helpen? Met een paar vragen zijn we bij het onderwerp identiteit.

In deel twee wordt datzelfde lint de grens tussen Rwanda en Congo. De battle is in volle ernst begonnen. Nu gaat het over de grens tussen de groepen in Rwanda. Een leesfragment, een audiofragment, een stukje informatie aan de hand van foto’s; daarna een stelling (waar/niet waar). De meeste leerlingen worden dan behoorlijk fanatiek.

‘Applaus voor jezelf,’ zeg ik tenslotte tegen de klas. Dat kan een vmbo, havo of vwo-klas zijn. De opzet werkt voor elk niveau, en kan – met dank aan mijn ervaringen in twaalf Afrikaanse landen – worden opgerekt naar 80 minuten.

Dit boek is ideaal om bij aardrijkskundelessen te gebruiken, zegt Ivo Jansen in De Leeskalender 2023/24. Inmiddels kan ik dat volmondig beamen. Ik hoop dat veel collega’s aardrijkskunde zijn leestip zullen volgen.

Ook interesse in een gastles aardrijkskunde? Klik dan hier